PROGRAM D’ATIVITÉ POR L’ANN 2008

Le Consëi dla Uniun Ladins Val Badia s’à te süa pröma riuniun dl ann nü tut dant de realisé indô n program ampl y rich de proiec interessanc. Sciöche bele te chisc ultimi agn, porvaràn indô de mëte a jì manifestaziuns y de dè fora publicaziuns che mët bel dant le lingaz dla uma por ch’al ne vais nia sot en confrunt ai ligac foresti, massa stersc por le sostëgn ch’ai ciafa dai media, dal turism de massa y dantadöt da n majer interès economich!
I aratun ch’al sides dla majera importanza che le lingaz ladin ne se svilupëies nia mâ tles istituziuns y danter chi che l’adora por profesciun, mo ch’al pois crësce inant danter la jënt. Por arjunje chësc fin à le Consëi dla Uniun metü sön le program dl ann che vëgn deplü publicaziuns che po ti interessè a vigni grup d’eté y a vigni categoria soziala: al gnarà dè fora libri che é oramai deventà na tradiziun, sciöche la cronica dla Val Badia „Sas dla Crusc“, mo ince d’atri – sciöche por ejëmpl i Lezionars – che dess portè a na valorisaziun dl lingaz ince te dlijia. Por i mëndri él preodü l’otava ediziun dl’ajënda de scora, na CD da cianties, öna da stories y deplü libri nüs.
Por sostegnì la cultura tradizionala en general, mo ince le lingaz y le vocabolar, ciararà la Uniun di Ladins de ne lascè nia sö iniziatives sciöche conzerc, festes da bal, mo ince referac, cursc de ladin y por cronisc, mëses torones, sëres leterares y i.i. Dötes les manifestaziuns é ponsades por la jënt dl post y gnarà porchël ince metüdes a jì ti mëisc da d’aisciöda o da d’altonn, dalunc sajun turistica.
Por podëi organisé ince tl ann che vëgn valgönes manifestaziuns de majera relevanza, ciararàn de mantignì inant na buna colaboraziun cun les atres uniuns culturales y cun l’Istitut Ladin „Micurà de Rü“.
Sciöche dagnora, se basarà l’ativité dla Uniun ince tl 2008 impröma de döt sön la buna orenté y l’idealism de sü mëmbri.

Por l’ann 2008 s’à le Consëi tut dant de realisé chisc punc en particolar:

PUBLICAZIUNS:

1) CRONICA DLA VAL BADIA „SAS DLA CRUSC“. An ciararà de mioré la cualité dla publicaziun portan ite na miù sistematica y na repartiziun di argomënc plü valia danter i singui paîsc. Insciö podaràn te n dagnì se fà plü saurì da ciarè do informaziuns por recostruì la storia de na uniun o la vita de n paîsc. Tla publicaziun gnaràl sciöche dagnora portè ite no mâ informaziuns sura i 12 paîsc, mo ince articui che trata argomënc che interessëia döta la Val Badia o les valades ladines. Aladô dles ocajiuns, gnaràl metü a jì N CURS D’AJORNAMËNT POR I CRONISC Y N CURS DA CHIRÌ VEDLI DOCUMËNC TE N ARCHIF – por che ai pois crësce tres deplü te süa profescionalité y por che la publicaziun deventè tres plü rica y interessanta. Le comité de redaziun nominé dal Consëi dla Uniun surantolarà indô le laûr de redaziun.

2) Redaziun y publicaziun de na VERJIUN TALIANA DL LIBER „LARJËIS“. Le liber de Giovanni Mischì y Roswitha Asche ch’é gnü dè fora dl 2007 por todësch é gnü dassënn aprijé. Da plü perts él gnü damanè sce ara ne jiss nia da ciafè la verjiun taliana dl liber che analisëia y reporta sistematicamënter i aspec desvalis che reverda i larjëis (bosc de lersc) te nosta valada, so anuzamënt da vedlamënter incà (lignan y pastöra), süa genesa tl decurs di secui. Te chësc contest abinel ince adöm le gran partimone de nomenclatöra che s’ascogn iadedô. Le liber che contëgn za. 400 dessëgns de Roswitha Asche gnarà traslatè tl talian da Renato Sascor y publiché tan inant ch’ara va ciamò en chësc ann.

3) LIBER DA CIANTIES POPOLARES TRADIZIONALES. Por le 2008 à le dirighënt Iarone Chizzali da San Martin y Andrè Comploj d’Al Plan azetè l’inciaria dla Uniun di Ladins de abiné adöm dötes les cianties popolares che gnô y che vëgn en pert ciamò ciantades por ladin. Laprò gnaràl ince coiü adöm cianties y composiziuns nöies, scrites da componisc dla Val Badia. Canche le material sarà dan man, se cruziarà la Uniun di Ladins de dè fora N LIBER DA ÃIANTIES POPOLARES TRADIZIONALES che dess valorisé danü sides les beles cianties da plüdadî, che les composiziuns plü modernes d’al dédaincö. Aladô dles ocajiuns gnarà les cianties ince tutes sö sön CD.

4) Publicaziun de n pice LIBER DE POESIES DE LUCIANO COSTNER DE BADIA. La Uniun di Ladins se cruziarà de dè fora n pice liber de poesies de Luciano Costner de Badia che à bele dan da n valgügn agn tut la dezijiun de vire ti jon dô ales regoles dla natöra. Te sües composiziuns baiel de sües esperiënzes, de porsones ch’al incunta sön so trù y dla natöra. I dessëgns che abelësc le liber gnarà fac da Gabi Mutschlechner d’Al Plan de Mareo.

5) Preparaziun de na PUBLICAZIUN SURA PLANTES Y TIERS DLES DOLOMITES. Al gnarà coiü inant adöm material por dè fora n liber che contëgnes dantadöt i inoms badioc y marôi dla gran compëda de plantes y de tiers che vëgn dant te nostes munts. A chësta manira ón porvè de conservè zacotan de parores y d’inoms spezifics che al é mâ plü val’ paur y püc d’atri che conësc. Le liber gnarà spo publiché te n secundo momënt canche le material sarà dan man.

6) REDAZIUN DE N LIBER CUN LES CONIUGAZIUNS DI VERBS. Tone Gasser da San Martin jarà inant cun la redaziun de n liber olache al vëgn reportè düc i verbs dl ladin dla Val Badia y les respetives coniugaziuns. Le liber gnarà publiché ti proscims agn.

PUBLICAZIUNS CHE À DA NEN FÀ CUN LA DLIJIA:

7) PUBLICAZIUN DE N LIBER POR LA ZELEBRAZIUN DLA LITURGIA DLA PARORA. Dal momënt che al é tres manco jogn che tol la dezijiun de deventè prou y che al sarà tres plü rî, dantadöt te nüsc paîsc, che i proi sides bugn de dì tan de mësses co dandaìa, messarà i laics bel plan surantó de zelebrè la liturgia dla parora. Por chësc fin se surantol la Uniun di Ladins de dè fora n liber che sides adatè cun i tesc y les oraziuns. Le laûr gnarà fat da Tone Gasser da San Martin cun l’aiüt de siur Iaco Ploner. Les pertes plü zities gnarà spo ciarades jö da na delegaziun di proi dla Val Badia y da siur Ulrich Fistill por cunt dl vësco.

8) PUBLICAZIUN DL LIBER DE PREPARAZIUN ALA PRÖMA SANTA COMUNIUN Y ABINADA DL MATERIAL POR LE LIBER DE PREPARAZIUN AL CUNFERMÈ: do che les plates arjignades ca por la preparaziun di mituns ala pröma santa comuniun é plü iadi gnü integré y adatè te na forma provisoria, gnaràl en chësc an lascè stampè les mapes tla verjiun definitiva. Intratan gnaràl coiü adöm y arjigné ca le material por n liber de preparaziun al cunfermè che é bele gnü damanè te deplü ocajiuns. Le liber vëgn dè fora cun le l’aprovaziun dl Ofize de Catechesa Diozejan!

PUBLICAZIUNS POR SCOLARI, MITUNS Y JOGN:

9) TRADUZIUNS Y PUBLICAZIUNS DE ROMANNS POR JOGN. Do ch’an à odü che les traduziuns de romanns tlassics tl ladin à albü valgamia tröp suzès, ince deache ai é gnüs tuc sö bun sides dai maéstri che dai scolars, lasciarà la Uniun di Ladins stampè la TRADUZIUN DL ROMANN „LIËNDA DE N SAN SBOACIUN“ (test original dl scritur Joseph Roth), fata Le liber nü gnarà presentè te na SËRA LETERARA olache al gnarà baié de leteratöra, poesia, cultura y i.i. da Michael Moling da San Martin, cun dessëgns de Hannes Pasqualini da Porsenù. Tan inant ch’al sarà l’ocajiun gnaràl ince lascè fà la traduziun de d’atri romanns che gnarà spo da fora ti agn che vëgn.

10) AJËNDA DE SCORA POR MITUNS DLES ELEMENTARES 2008/2009. Le proiet dl’ajënda de scora, dada fora por l’otavo iade tratan l’ann passè, gnarà portè inant ince chësc ann. L’ajënda metüda adöm cun dessëgns di scolars dles elementares instësc, poesìes, manieres de dì, parores incrujades y i.i. y gnarà publicada y partida fora ai scolars canche le proscim ann de scora metarà man. LE TEMA PARTICOLAR CHE GNARÀ TUT EN CONSCIDERAZIUN POR LA REALISAZIUN DL’AJËNDA 2008/2009 É „LA NATÖRA“. Laprò rovarâl indô ite val’ bela storia o rima a na manira che l’ajënda pois ince gnì tuta cà dai maestri por val’ leziun, sciöche ai à porater bele fat ti agn passà.

11) PUBLICAZIUN DE N LIBER CUN DEPLÜ STORIES CÖRTES POR MITUNS dla scolina y dles scores elementares. N valgönes stories coiüdes adöm dai mëmbri dl Consëi gnarà ilustrades da n’artista jonn (o jona) dla Val Badia y spo publicades te n pice liber che completarà la seria „stories“ dada fora tl 2006.

12) REGISTRAZIUN DE N CD CUN ÃIANTIES DA MITUNS Y DE N CD DA STORIES. Sön proposta de Silke Castlunger él gnü fat la traduziun tl ladin y l’adatamënt musical de 18 cianties che é gnüdes tutes sö da mituns dla Val Badia. Pro le CD che gnarà publiché ti pröms mëisc de chësc ann gnaràl ince dè fora n pice sföi cun les notes y i tesc da podëi adorè te scora o por ciantè impara les cianties.
N ater proiet é chël de n CD CUN STORIES POR MITUNS che dess ti jì adincuntra ales esigënzes de n gröm de geniturs che se damana tres indô „material“ de chësta sort por sü mëndri. Laprò pò n CD de chësta sort mioré la sensibilité linguistica di mituns che va dassënn a perde cun la gran cuantité de CDs, DVDs y programs dla televijiun che vëgn dagnora mâ aldîs te d’atri lingac.

MANIFESTAZIUNS:

13) SËRES LETERARES, CURSC Y REFERAC: por ci che reverda cursc, referac y mëses torones gnaràl metü a jì N CURS DE LADIN POR S’ARJIGNÉ CA AL EJAM DE TRILINGUISM NÜ, olache vëgn damanè na buna preparaziun sides a usc che por scrit. Aladô dles ocajiuns gnaràl ince organisé mëses torones, sëres leterares y referac cun argomënc desvalis.

14) MANIFESTAZIUNS DESVALIES: an metarà indô a jì val’ conzert te ocajiuns particolares sciöche da Pasca, en ocajiun dla festa dla uma y da Nadè.

DESVALIES:

15) SOSTËGN A CORS Y AUTURS: por ti dè la poscibilité a cors mo dantadöt a auturs jogn de se presentè, organisarà la ULVB ince tratan l’ann che vëgn val’ conzert che ti darà ai jogn deplü motivaziun da se miorè y da imparè ìte composiziuns nöies. Sciöche bele ti agn da denant surantolarà la Uniun ince val’ spëisa por lascè scrì y registré cianties nöies che gnarà publicades sön CD ti agn che vëgn.

16) IMPAGINAZIUN DLES PUBLICAZIUNS. Por podëi portè i tesc da publiché tan inant, che ai mëss ma plü gnì surantuc dala stamparìa zënza mudé de gran côsses y gnì stampà, vëgnel tut sö a ores n colaboradù.

17) COMPLETAMËNT Y AJORNAMËNT DL SIT INTERNET. Por fà conësce i fins y l’ativité dla Uniun di Ladins ince tres la rëi, él preodü de jì inant cun l’elaboraziun dles plates internet che reverda la Uniun y che é intratan da ciafè sot a www.ulvb.ladinia.net. Ara se tratarà dantadöt de ajornè les plates portan ite les manifestaziuns y les publicaziuns nöies y de completè les plates che reverda la storia dla Uniun.

16) BARAT CULTURAL CUN D’ATRES MENDRANZES: al gnarà metü a jì n iade cultural che dess ester n reconoscimënt por le laûr che i mëmbri dl Consëi dla Uniun di Ladins fej y tl medémo tëmp contribuì a süa formaziun tl ciamp cultural. Le iade dess ince contribuì a fà deventè plü sterch le grup che mëss laurè adöm por arjunje de bi y de bugn resultac a bëgn de nosc lingaz y de nosta cultura.

17) ECONOMÌA, TURISM Y ARTEJANAT: la Uniun di Ladins restarà ince tl 2008 a disposiziun de dites, artejans y hoteliers che orarà tra ite le lingaz ladin te süa ativité y lascè fà traduziuns de intestaziuns sön papier da lëtra, listes de produc o menüs, descriziuns de produc, deplians, preventifs y i.i. Les traduziuns gnarà surantutes debann dai colaboradùs dla Uniun.