“Ia y cà”; composiziuns de Luciano dles Dolomites (2008)

Te süa vita söl lim dla sozieté ti capitëia a Luciano Costner de Badia de vigni sort d’aventöres. Al vëiga da n ater punt d’odüda le monn de chël che ël instës fajô pert cina dan da n valgügn agn. Cun sües composiziuns ne n’ôl nia le critiché, mo al scrì sciöch’al la vëiga y cunta de sües esperiënzes da canch’al é gnü „salvar“. Ai tesc de Luciano ti fej da cornisc i bi dessëgns de Gabi Mutschlechner, n’artista jona d’Al Plan che vëgn aprijada tres deplü por so talënt y sües beles pitöres.

Ajënda de scora por i mituns dles elementares. Ann de scora 2008/2009

Cun l’aiüt de scolars y maestri à la Uniun di Ladins indô podü dè fora
l’ajënda de scora che ti gnarà surandada por le nono iade a düc i scolars
dles elementares dla Val Badia. L’ajënda é en chësc ann gnüda abelida cun
dessëgns y jüc metüs adöm dai scolars dla elementara da La Ila, a chi ch'i
ti dijun n bel dilan!
L’idea de n’ajënda ladina por i mituns dla Val Badia ê piada ia da Bruno
Morlang dla Cassa Raiffeisen, che s’â ponsè de ti pité n’ajënda originala ai
scolars. La Uniun à tut sö ion süa proposta y intratan pòn dì ch¹ara à ince
portè sü früc. N dilan i vàl ince al Assessorat por la cultura y scora
ladina y ala Cassa Raiffeisen Val Badia che à dagnora daidé sostignì
l’iniziativa dal punt d’odüda finanziar.

Cronica dla Val Badia „Sas dla Crusc 2007“; auturs desvalis (2008)

Le liber de cronica dla Val Badia „Sas dla Crusc“ sön chël che tröc aspetâ bele êrt é indô danman. En chësc ann él particolarmënter rich de informaziuns, de coriositês y de fotografies: defat se presentëia le liber cun bëgn 631 plates. Pro la cronica di 12 paîsc (Pidrô vëgn compedè pro La Val) de nosta valada, él en chësc ann ince n diare mai publiché dl méde de Pescol Vijo Vittur (1882 – 1942), na gran personalité de Badia. Al n’é nia ma stè n bun dotur che à socodì n gröm d’amarà y de feris tratan la vera y cina ala fin de sü dis, mo inãe l’autur dl liber „Enneberg in Geschichte und Sage“ che é ciamò al dédaincö un di tesc plü importanc sura la storia dla Val Badia. Al l’â finanzié cun sü scioldi y publiché tl 1912 a Lana.
Tla pert iadedô unse ciamò orü injuntè n test cört che recorda le referendum di trëi comuns da Soramunt: Cortina, Fodom y Col. L’iniziativa che é piada ia dales trëi uniuns di ladins che laôra da do la vera incà por mantegnì la cultura y le lingaz ladin tles trëi valades de Tirol ch’ê rovades do la pröma gran vera pro la provinzia de Belun, à albü n suzès de vigni vers. Le resultat n’à nia mâ resaltè la buna aministraziun dla Provinzia da Balsan pro chëra ch’i trëi comuns à damanè de podëi gnì, mo ince le sentimënt d’identité ladina che se mantëgn dötaorela ciamò vì danter la popolaziun.
Le liber de cronica „Sas dla Crusc“ à indô n iade podü gnì dè fora dilan dantadöt al bel laûr che i cronisc de paîsc à fat ia por l’ann. A d’ëi ti val n dilan fort! Important é dagnora ince l’aiüt dles singoles uniuns che mëna do fotografies y mët a desposiziun les informaziuns. Ala fin vëgnel spo le laûr de redaziun, che é gnü tut tles mans cun competënza y dediziun da Tone Gasser da San Martin y Giovanni Mischì da Lungiarü. Ëi à podü garantì na miù cualité di contignüs y dl liber instës.
Stampè é le liber gnü dilan al contribut finanziar dl Assessorat ala Scora y Cultura Ladina, di Comuns dla Val Badia y dla Cassa Raiffeisen Val Badia che desmostra dagnora d’avëi n cör por les chestiuns culturales.
Intratan é nosc colaboradù de valüta Albert Daverda da Lungiarü bele pié ia y condüj i libri fora por les ãiases.
Ala Uniun di Ladins dla Val Badia che à de fora le liber ti réstel mâ plü da sperè che tröc pois avëi ligrëza impara y che al sides indô n iade n contribut che dëida tignì sö la vita y la storia de nüsc paîsc!

Tichetitach, le milepîsc; Cianties por mituns; auturs desvalis (2008)

L’intenziun de chësta produziun é chëra de ti pité ai mituns n sföi da cianties y na CD cun melodies „ciantades por mituns cun mituns“. Ti trasmëte ai mituns l’ert y la pasciun dl ciantè é n compit nobl y alda da gnì coltivé avisa tan bun co d’atres materies dl spectrum didatich. L’Uniun di Ladins dla Val Badia à porchël n iade ince te chësc vers orü dè n contribut. L’idea da gnì fora cun chësc CD é piada ia da Silke Kastlunger (Antermëia / Bornech) söla basa dl CD „Tiggetitagg, der Tausendfüßler“ ideé da Ursula Veit (Jenesien). Ara ne se trata porchël nia de na produziun daldöt nöia. Les cianties originales é dötes nasciüdes te scolines, scores o families de Südtirol y à – te süa verjiun todëscia – albü n gran suzès. La traduziun ladina dles cianties é gnüda fata da Emma Clara, André Comloi y Giuvani Pescollderungg a chi che al i va n gran dilan. N rengraziamënt particolar ales mitans y mituns che á ciantè cun gran entusiasm y ligrëza, a Bruno Rives che s’à fistidié dla trascriziun dles notes, da mëte adöm le cor y da jì te stüde a tó sö les cianties. Dl arangement stromental y de döt ci che à da fà cun la registraziun s’à fistidié Tommy Ratschiller. N fort dilan! Por le sostëgn tratan les registraziuns vëgnel rengrazié Charly Bohaimid, por la realisaziun di dessëgns Martha Videsott, por la grafica Stephan Ploner y inultima (mo dessigü nia sciöche ultima) Ursula Veit, l’ideadëssa dl CD tla verjiun todëscia. Le proiet é gnü coordiné da Giovanni Mischì y Tone Gasser – ince a d’ëi n bel dilan.

(Chësc CD contëgn döes scëibes: öna cun les cianties y öna ma cun la pert stromentala che po gnì adorada sciöche basa por ciantè y / o sonè impara i tòc).

Liënda dl san sboaciun; Joseph Roth (2008)

Le romann "La liënda dl san sboaciun" dl scritur galizian de familia ebraica Joseph Roth (1894 – 1939) é gnü traslatè tl ladin da Michael Moling da San Martin. En pert é le romann autobiografich. La storia cunta de Andrè Kartak, n sboaciun zënzatët, pordërt na buna porsona, che se bat ia düc i scioldi ch’al à, cinamai chi che n galantóm ti imprësta.
Le romann che â bele ciafè na traduziun te zacotan de lingac dl monn é sëgn gnü publiché por ladin cun dessëgns originai de Hannes Pasqualini da Porsenù. Al é n bel pice liber de letöra por jogn y nia ma por jogn! La storia é interessanta y bela da lì!

Ajënda de scora por i mituns dles elementares. Ann de scora 2007/2008

Por l’ann de scora 2007 – 2008 à l’Uniun di Ladins dla Val Badia – cun l’aiüt de scolars y maestri – metü adöm l’ajënda che ti é gnüda partida fora a düc i mituns dles elementares. L’ajënda é en chësc ann gnüda abelida cun de vigni sort de matades y barzeletes, dessignades y cuntades da mituns y mitans dla scora elementara d’Antermëia. I dessëgns söl cuertl y chi che va danfora pro vigni mëis é gnüs metüs a desposiziun da Pia Pedevilla da San Martin a chëra ch’al ti va n bel dilan.N dilan particolar ti va sambëgn ince a düc i maestri y ai mituns che à daidé mëte adöm l’ajënda!

Cronica dla Val Badia „Sas dla Crusc 2006“; auturs desvalis (2007)

La cronica dla Val Badia “Sas dla Crusc” por le 2006 é indô gnüda stampada cun passa 1500 copies y oramai 600 plates d’articui y de fotografies. Ara é plü rica co mai d’informaziuns da lì y de retrac da ciarè: i avenimënc sozedüs l’ann passè ti paîsc dla Val Badia é gnüs scric sö y documentà dër avisa, dilan al gran impëgn di cronisc che à laurè por l’arjigné ca. N dilan ti va ince ai presidënc y ai scrivans dles uniuns dla valada por so contribut al bun garatè dl liber. A düc chi che le tolarà tla man ti aodunse bele sëgn tröpes ores de buna letöra y de ligrëza da ciarè indô n iade zoruch al passè de nüsc paîsc.

Larjëi; Giovanni Mischi (2007)

Le liber metü adöm da Giovanni Mischi cun i dessëgns y l’aiüt de Roswitha Asche rapresentëia na inrescida daldöt nöia sura i bosc de lersc che gnô bele zidlà ti pröms tëmps dla colonisaziun dla Val Badia por süa medejina y deache ai rapresentâ dër na buna combinaziun bosch-pastöra che ti impormetô ala jënt da inlaôta da sfruté damì le terac. Do i bosc de lersc ia él porater na cultura dër ampla che é liada ala medejina de ciasa: tröpes é defat les rezetes por arjigné cà unghënc, tês, mîl y d’atres sortes de medejina por varì da cotan de mai sides i tiers co les porsones. Na bela compëda de chëstes rezetes che gnô tutes ca tla Val Badia y che val’ porsona de tëmp tignî ciamò sö te ciasa, é gnüdes coiüdes adöm dal autur y reportades tl liber. Nia inultima vëgnel baié dles massaries che gnô dandaia tutes da fà de vigni sort de laûrs tl bosch y sön le lüch da paur y che an ciafa apëna ciamò al dédaincö. Ince de chësc vers se tratera de mantignì altamo le recort de ci che ê y ci che gnô fat plüdadî ti paîsc ciamò autarchics dla Val Badia.

Siur Sepl Dapoz - Portrait dl ultimo dinosaur (2007); traduziun tl ladin de Lois Trebo

Le pice liber é na traduziun tl ladin dl test original "Dapoz. Portrait of the Last Dinosaur", publiché tla Malaysia tl 2002. Le liber é gnü scrit sön le ciamp de laûr de Siur Sepl Dapoz, tla tera de chë jënt, a chëra ch'al ti à dediché süa vita y che é deventada insciö süa patria.
Le liber sura Siur Sepl, scrit por ladin, é gnü a s'al dè por mirit de sü amisc, a chi ch'al ti à cuntè de süa vita y che à scrit impara. Tl liber nü él rové val' informaziun y fotografia implü, ince sce al foss dessigü ciamò tröp da dì y da cuntè sura la vita dl miscionar da La Val.

Lezionar dles domënies y di santus por l'ann C (ediziun nöia); Tone Gasser y Iaco Ploner (2007)

Le Lezionar-C contëgn sciöche i Lezionars por i agn "A" y "B" les letöres, les oraziuns, i salms y les antifones dles mësses dles domënies y dles gran festes dl ann de dlijia "C". Por le desfarenzié dai atri lezionars àl le corù cöce. Le lezionar ne n’öga nia ma por la zelebraziun dla mëssa y dla liturgia dla parora, mo al é ince n liber
dër d'ütl te familia por s'arjigné ca ales domënies y ales festes. Tl ann de dlijia "C" vëgnel portè dant le vagnele do San Lüca. Lüca vëiga la vita y l’opra de Gejù sciöche na pert dla storia De Chël Bel Dî cun la jënt. Le Spirit de Dî oprëia tres i profec. Dal bato de Gejù inant cina süa ascensiun a cil operëia le Spirit de Dî te Gejù Crist. Da Pasca de Mà inant operëia le Spirit tres i cristians tl monn. Lüca, che à ince
scrit la Storia di Apostui, à in?e imënt le tëmp dla Dlijia; mâ te chëstes demenjiuns sciafia Gejù da gnì capì y testemonié deplëgn. I tesc dl lezionar é gnüs traslatà da Tone Gasser y ciarà jö da siur Iaco Ploner. Al é ince laìte le "Nihil obstat" da pert dl Vicar General dla Diozeja Balsan-Porsenù, che conzed de adorè le lezionar
ofizialmënter tles funziuns de dlijia sciöche "stromënt de proa".

Lezionar di Sanc y Santus; Tone Gasser y Iaco Ploner (2007)

Le Lezionar di Sanc y Santus contëgn les letöres, les oraziuns, i salms y les antifones por bëgn 130 mësses de sanc y de santus che ne n’é nia ti lezionars di agn "A", "B" y "C". Implü él laìte ince i tesc por les mësses votives dla Santa Crusc, dl Cör de Gejù y de Santa Maria y por zelebraziuns desvalies sciöche por na noza o na sopoltöra.
I tesc dl Lezionar di Sanc y Santus é gnüs traslatà da Tone Gasser y ciarà jö da siur Iaco Ploner. Al é ince laìte le "Nihil obstat" da pert dl Vicar General dla Diozeja Balsan-Porsenù, che conzed de adorè le lezionar ofizialmënter tles funziuns de dlijia sciöche "stromënt de proa".

La Zelebraziun dl'Eucaristia; Tone Gasser y Iaco Ploner (2007)

Le liber "La Zelebraziun dl'Eucaristia" contëgn i tesc ordinars por la zelebraziun dla Mëssa, sciöche: l’at penitenzial, l’ofertore, les prefaziuns, 10 oraziuns eucaristiches, la comuniun y deplü formules por la benedisciun, le festejamënt dla Mëssa di mituns y inultima le ritus nü por la zelebraziun dl sacramënt dl matrimone. Tl’introduziun dl liber
él da lì: por le tëmp ch’i aspetun do l’aprovaziun da pert dla Dlijia, vëgnel chilò metü a desposiziun i tesc ladins dles perts ordinares por la zelebraziun dla Mëssa te nosc lingaz dla uma, do che deplü proi i à ciarè jö y do che chisc tesc ti é spo gnüs presentà al Vësco por l’aprovaziun.

Oraziuns por les families; Tone Gasser y Iaco Ploner (2007)

Le pice sföi "Oraziuns por les families"é n aiüt por les families cristianes da perié deboriada. Al é gnü lascè stampè por sostignì le tema dl’aziun pastorala dla Diozeja a bëgn dles families. Les oraziuns é gnüdes traslatades da Tone Gasser dal "Sussidio Pastorale per il tema diocesano 2006-2008" y ?iarades jö da siur Iaco Ploner.

Tarina Tarocia; (2006)

- La storia vedla de Tarina Tarocia, feter desmentiada ia, do chëra ch'al n'é tres che damana do, é åëgn finalmënter danman: la möta Tarina s'à odü fora na bela sciora ch'ara oress se perié por tota da confermè, mo süa uma é decuntra. En Lönesc de Pasca va Tarina a la ciafè y la gran cassa che la sciora Cordula ti impormët ti fej na gran gola. En Domënia Blancia, impede jì mëssa, s'un sciampa Tarina y röia tles ciafes de na ....

- "Iaco che va a fà le lou" é la storia de n möt che à pordü la vöia da jì a scora y va deperpo a rabì fora por chi bosc cina ch'al é bun n dé da baié sö süa picia só Sabina de jì impara. Impröma vai a s'ascogne inanter les roines de Ciastelac, spo da passè ia le rü sozédera che ...

- La storia di "Corfs de Plaies" cunta de Crarin y Crarina che s'incunta d'aisciöda iaissö por les tëmples ërtes da Rina. Ai fej coa sön un de chi gragn pecios de Plaies y cô fora trëi de te' pici corfs fosc: Crassl, Crissl y Cressl. Crarin à n bel gran laûr da chirì adöm da mangé, al röia cinamai da Tornarëcia ia a odëi sc'ai à lascè indô val'
crosta dla picia marëna.

La Gana de Corn; (2006)

- "La Gana de Corn" é na storia da zacan dl pice Bonifaz dales iames stortes y da de gragn pîsc, che é jü da Corn sö a granëtes cun chës mitans da Valiares. Al röia sö te n lëde plëgn de granetes. Impede stè bel pros a les cöie, les ciarpedëiel jö cun sü gragn pîsc, ãina ch'al vëgn la Gana de Corn y l'abina cun süa maza storta ...

- "Tomesc a patrun" é bëgn la storia de tröc mituns dla Val Badia che messâ jì zacan da Puster fora a imparè todësch. Tomesc röia fora n'Onies y mëss jì sö por chi petli a vardè les cioures. N dé sozédera ch'al ti bródora le pice asó Plomin jö por na crëpa...

La vacia Balarina; (2006)

Les stories dla "Vacia Balarina" y dl "Müsc Sabrina" é döes stories cuntades y ilustrades da Barbara Mühlmann te dui libri despartis. Barbara nes condüj con sü bi dessëgns plëgns de details ite tl vì di lüsc da paur.
La vacia Mizi se leca ite n gröm de chël bun liché ch'ara ciafa da so patrun, cina ch'ara mët man da s'astilé de morvëia y da balè sön döes iames. Insciö se deura por Mizi la cariera da balarina tl zircus Saltaró. Stüfa de rodè incërch por le monn oréssera ion indô s'un gnì a ãiasa. Minëise ch'ara sides bona da s'un sciampè sura les sis dl zircus fora?

Sabrina; (2006)

Le strambun de n müsc - Sabrina àl inom - röia sön le lüch dl Mornà por la furbizia de Evi che ô avëi a vigni cost n müsc. Evi sa dër da ti fà les beles a so pere che les davagnâ dagnora dötes.
Le müsc, che é bele da n pez desmentié ia te n vilin, ciafa te n iade l'onur da portè le ploan en prozesciun la Domënia dal Orì. Mo chël müsc, strambo sciöch'al é, fej bëgn spo ne bela berta!

I jogn dla strada Pal; Ferenc Molnàr (2006)

Le romann "I jogn dla strada Pal" dl scritur ungaresc Ferenc Molnàr, publiché l'ann 1907, é gnü traslatè tl ladin da Pablo Palfrader. Chësta storia di jogn de n cuartier de Budapest é deventè n liber dër conesciü tla leteratöra jonila. Al é dui grups de studënc che chir süa lerch da podëi fà sü jüc y da se gode süa liberté danter i frabicac dla cité. Mo i dui grups röia en conflit un cun l'ater, deache ai oress le medemo areal dlungia la strada Pal. A chisc studënc dles prömes tlasses dla scora alta ti sal bel da s'astilé da gragn cun alianzes solënes, juramënc y protocoi: an combat se tignin ales regoles, les batalies vëgn combatüdes cun eroism, an mör cinamai, i jogn ê plëgns de dignité, de spirit de sacrifize y de coraje. Al é na storia cun momënc da na gran tenjiun che tol dër ca por süa fin che lascia le letur zënza fle. Ora ch'an à daurì chësc liber y n'à lit n pêr de plates, ne n'éson nia plü bugn da le lascè.

Ajënda de scora por i mituns dles elementares. Ann de scora 2006/2007

Por l’ann de scora 2006 – 2007 à l’Uniun di Ladins dla Val Badia – cun l’aiüt de scolars y maestri – metü adöm l’ajënda che ti é gnüda partida fora a düc i mituns dles elementares. L’ajënda é en chësc ann gnüda abelida cun dessëgns fac da mituns y mitans dla scora elementara da San Ciascian y é gnüda arichida cun n valgönes liëndes bele conesciüdes, sciöche por ejëmpl chëra dl Gran Bracun, y cun stories inventades danü.
N dilan particolar ti va a düc i maestri y ai mituns che à daidé mëte adöm l’ajënda!

Cronica dla Val Badia „Sas dla Crusc 2005“; auturs desvalis

La cronica dla Val Badia “Sas dla Crusc” por le 2005 é gnüda stampada cun passa 1500 copies y bëgn 600 plates d’articui y de fotografies. Ara é plü rica co mai d’informaziuns da lì y de retrac da ciarè: i avenimënc sozedüs l’ann passè ti paîsc dla Val Badia é gnüs scric sö y documentà dër avisa, dilan al gran impëgn di cronisc che à laurè por l’arjigné ca.
N dilan ti va ince ai presidënc y ai scrivans dles uniuns dla valada por süa colaboraziun al bun garatè dl liber. A düc chi che le tolarà tla man ti augurunse bele sëgn tröpes ores de buna letöra y de ligrëza da ciarè indô n iade zoruch al passè de nüsc paîsc.

La prozesciun de Jeunn; Paul Campei (2006)

Ince chësc ann à la Uniun di Ladins albü le plajëi de podëi ti surandè ai passa 1000 pelegrins che à tut pert ala prozesciun n pice liber da cianties y oraziuns che ëi à podü se tó impara söl iade. Le liber contëgn les cianties y les oraziuns plü conesciüdes y che alda pro vigni pelegrinaje. Le liber podarà sambëgn gnì adorè por d'atri iadi de devoziun o ince mâ por l'oraziun te familia.

Guanc da zacan y da paur; Lois Trebo (2006)

Sc’al sozéd al dédaincö che le guant fej val’ iade la porsona, ê le guant da zacan valch che aldî pro la porsona y che caraterisâ la jënt de n paîsc, de na valada o val’ iade ince de n majer raiun. Le guant ê na pert dl’identité particolara de n grup de porsones: al daidâ conësce fora atira i badioc y i marôi dai gherdënes, dai fascians, dai fodomi, dai ampezans o dai pustri. Y düc ê brai da se desfarenzié dai atri, ince sce so guant ê forsc manco rich co chël di vijins che â dandaìa plü le möt ...
Al dédaincö é i guanc da zacan y les trohtes deventà plü co ater na sort de uniform dles musighes de paîsc y dles uniuns de bal popolar che tëgn en vita te na manira n pü’ particolara chël ch’é stè n elemënt fondamental dla vita da plüdadî ... Mâ plü püces ëres y jones é ciamò braies da tó dales gran festes le bel guant, dötaorela ciamò tan elegant y che descëda morvëia y amiraziun te vigni porsona che le vëiga por le pröm iade.
Sciöche vigni usanza y tradiziun rapresentëia i guanc da zacan n liam danter le presënt y le passè, danter nos y nüsc antenac. Al é porchël dessorora da alzè fora ciamò n iade süa importanza.
Chësc pice liber che la Uniun di Ladins dla Val Badia à le plajëi y l’onur de podëi dè fora, dess ester – tles intenziuns dl autur Lois Trebo – n invit de tó ca plü gonot le guant da zacan y da paur, dantadöt dales gran festes. Impò contëgn le liber trö’ deplü co mâ n invit: al cunta la storia dla jënt de nosta valada da n ater punt d’odüda, cun n gröm de retrac che se dëida s’imaginé la vita da zacan; laprò cöiel adöm n gröm de inoms de tòc dl guant da zacan che i jogn ne conësc al dédaincö apëna plü y che jiss pordüs sc’ai ne gniss nia scric sö por tëmp y ora.
Al prof. Lois Trebo ti val porchël n rengraziamënt sintì por so laûr che desmostra ciamò n iade süa ligrëza y pasciun por la storia y por les tradiziuns y che contribuësc da renforzè les raîsc de nosta identité ladina!

Film sön DVD dal titul „Vita da paur tla Val Badia“; Andrea Lanzi (2006)

Les scenes contignüdes sön le DVD é gnüdes filmades y metüdes adöm cun cura y tröpa pasciun da Andrea Lanzi, n jonn de Cologne (BS) laurée de geografia afasciné dala munt y dala vita rurala. Le stüde universitar y l’ann da soldà che ël à fat te Südtirol l’à portè plü dlungia a porsones che vir dötaorela a contat cun la natöra, coltivan i ciamps por podëi spo cöie i früc ala fin dla buna sajun. L’autur à passè n valgügn agn, empröma te Vinschgau y spo a Pliscia, na picia fraziun de La Pli de Mareo, daidan deplü paurs pro sü laûrs da vignidé. Tratan le tëmp ch’al à passè a Pliscia, canche le laûr ti le cunzedô, àl orü documentè süa ativité da volontar, mo dantadöt ince i laûrs y la vita da paur che suravir dötaorela te n valgügn paîsc dla Val Badia tan co mai dominada dal bëgnester economich lié al turism.

Lezionar dles domënies y di santus por l'ann B; Tone Gasser y Iaco Ploner (2005)

Le Lezionar-B contëgn sciöche le Lezionar-A les letöres, les oraziuns, i salms y les antifones dles mësses dles domënies y dles gran festes dl ann de dlijia "B". Por le desfarenzié dai atri lezionars àl le corù vërt. Le lezionar ne n’öga nia ma por la zelebraziun dla mëssa y dla liturgia dla parora, mo al é in?e n liber dër d'ütl te familia por s'arjigné ca ales domënies y ales festes. Tl ann de dlijia "B" vëgnel portè dant le vagnele do San Merch. Chësc vagnelist presentëia Gejù sciöche le Messia y Fi de Dî che nes pîta le rëgn de Dî. Chi che ô capì le rëgn de Dî dess ciarè sön Gejù, che varësc, che insëgna, che vëgn metü söla crusc y che ressorësc. I tesc dl lezionar é gnüs traslatà da Tone Gasser y ciarà jö da siur Iaco Ploner. Al é ince laìte le "Nihil
obstat" da pert dl Vicar General dla Diozeja Balsan-Porsenù, che conzed de adorè le lezionar ofizialmënter tles funziuns de dlijia sciöche "stromënt de proa".

L'uniun bal popolar dla Val Badia complësc 20 agn ; Werner Pescosta (2005)

Cun chësc pice liber che vëgn dè fora en ocajiun di 20 agn dala fondaziun dl’Uniun Bal Popolar dla Val Badia ài dantadöt orü cuntè la storia de chësta bela uniun, che é stada buna de ti dè ligrëza por zacotan d’agn oramai, a na bela compëda de jogn y de jones dla Val Badia che é sta laprò. Vint agn d’ativité n’é nia püc... Magari fóssel stè plü co assà da dì y da recordè i avenimënc che à caraterisé la vita dla Uniun y de sü componënc te chësc tëmp, mo deache püc y degügn ne sa y ne pò savëi la storia y l’importanza dl balè te nosta valada denant che la Uniun Bal Popolar gniss metüda sö, ài orü la cuntè almanco en cört.
Por ci che reverda la Uniun Bal Popolar instëssa, ài orü splighé dantadöt le trù che ara à fat da canche ara é piada ia oramai por cajo dl 1985, zënza avëi traverc o gran ambiziuns y zënza savëi tan dî che ara ess tignì, por deventè chëra uniun che ara é sëgn: na uniun che sa da desfarenzié danter ci che é ma “folklor” y ci che alda pro la tradiziun dl bal popolar (y al n’é nia dagnora tan saurì!), na uniun che sa da se möie bun, aladô dl post y aladô dl publich che ara à dant! I vint agn de vita che la Uniun complësc, dilan al contribut de passa cënt, danter sonadus, balarins y balarines, ti à dè la poscibilité de madorì y de ciafè na süa identité particolara tl cheder dles uniuns de bal popolar. Y ci che é forsc ciamò plü important é che ara se mët dant obietifs da arjunje, se garantian a chësta manira le dagnì!
Por chi che podess miné che n bal popolar sides ma na cossa tecnica y na chestiun de coordiné i movimënc, dess le liber ester n’introduziun a chëra cultura tan ampla y sóta che le bal popolar rapresentëia y porta inant.
Te chësc cört tëmp che é stè a disposiziun por scrì y mëte adöm chësta publicaziun, me n’ài intenü che al fóss ciamò stè da ti jì do cotan plü avisa y da tlarì n gröm de chestiuns che reverda le balè tla Val Badia. Mo chësc liber n’é bunamënter gnanca le dër post por reportè na inrescida scientifica. Le liber podess scinacajo stimolé da fà n stüde plü sot sura l’argomënt, ci che i m’aódi.

L’autur
Werner Pescosta

Ajënda de scora por i mituns dles elementares. Ann de scora 2005/2006

Por l’ann de scora 2005 – 2006 à l’Uniun di Ladins dla Val Badia – cun l’aiüt de scolars y maestri – indô metü adöm l’ajënda che ti gnarà partida fora a düc i mituns dles elementares. L’ajënda é en chësc ann gnüda abelida cun dessëgns fac da mituns y mitans dla scora elementara d’Al Plan y é gnüda arichida cun tröpes de beles cianties ladines, en pert scrites aposta por l’ocajiun da componisc y componistes dla Val Badia. N dilan particolar ti va a düc i maestri y ai mituns che à daidé mëte adöm l’ajënda!

CD – Al é gnü dé - Morgenlicht; Ludwig Rindler, V. tlassa dla scora elementara da La Pli dl ann 2003/2004; (ediziun: 2005)

Le CD “Al é gnü dé – Morgenlicht” contëgn deplü cianties originales sides por ci che reverda le test co ince la melodia metödes adöm da Ludwig Rindler deboriada cun sü scolars dla V. tlassa dla scora elementara da La Pli dl ann 2003/2004. Les cianties à sciöche tema la pröma comuniun y é gnüdes tutes sö ince por todësch a na manira che al pois gnì cherié n lian danter scolars dla Val Badia y scolars dles valades vijines. Laprò él ince gnü tut sö mâ la melodia por che i mituns pois ëi instësc porvè da ciantè les cianties. Le proiet é gnü laurè fora y invié ia da Ludwig Rindler cun n sostëgn finanziar dla Uniun di Ladins dla Val Badia y d’atri.

Liber d’acompagnamënt ala pröma comuniun; Tone Gasser, Magdalena Gasser (2004)

Ara se trata de n sföi por les incuntades cun i mituns che va ala pröma comuniun metü adöm da Magdalena y Tone Gasser cun dessëgns de Manuela Dasser da San Martin. Le sföi é partì sö te döes pertes: öna por i mituns y öna por i geniturs y insegnanc che mëss arjigné cà i mituns al sacramënt dla pröma comuniun. Da dì éle che por intant é le sföi, lié adöm te ciasa, ma na proposta che mëss ciamò gnì svilupada por rové spo a na publicaziun definitiva tl ann che vëgn.

CD - Nos mituns – 46 cianties ciantades da cors de mituns dla Val Badia; auturs desvalis (2004)

Le CD “Nos mituns” contëgn 46 cianties tutes fora dl liber dal medémo titul dè fora dala Uniun Maestri Ladins dl 1994. Dötes les cianties é gnüdes tutes sö cun la partezipaziun dl Cor di pici ciantadus d’Al Plan cun la dirighënta Inge Ties, dl Cor dles mitans da Lungiarü cun la dirighënta Irene Clara, dl Cor de mitans da La Val cun le dirighënt Bruno Rives y cun le Cor di mituns dla scora mesana da La Ila cun la dirighënta Ruth Rungger. Le CD é ponsè dantadöt por i mituns dla scolina, mo ince por chi n pü plü gragn che va ales elementares, por che ai pois ascutè y imparè plü saurì cianties nöies.

Lezionar dles domënies y di santus por l’ann A; Iaco Ploner, Tone Gasser (2004)

Le Lezionar-A contëgn les letöres, les oraziuns, i salms y les antifones dles mësses dles domënies y dles gran festes dl ann de dlijia "A". Por le desfarenzié dai atri lezionars àl le corù bröm. Le lezionar ne n’öga nia ma por la zelebraziun dla mëssa y dla liturgia dla parora, mo al é ince n liber dër d'ütl te familia por s'arjigné ca ales domënies y ales festes. Tl ann de dlijia "A" vëgnel portè dant le vagnele do san Matî
che presentëia Gejù cun referimënt al Testamënt Vedl. Mo Gejù ti dà na interpretaziun nöia ales Scritöres y insëgna na manira nöia de vire. Al é n vagnele scrit por la comunité cristiana che l’autur à dan dai edli. Por Matî él tler che Gejù é le Fi de Davìde y le Messia che ti é gnü impormetü al popul de Israel. I tesc dl lezionar é gnüs traslatà da Tone Gasser y ?iarà jö da siur Iaco Ploner. Le liber vëgn proponü sciöche aiüt por la zelebraziun dla liturgia tl lingaz dla uma do l’intenziun dl conzil.

ISBN 88-88682-08-2

Poesies por en ann; Christian Ferdigg (2004)

Chësc pice liber contëgn les rimes scrites da Christian Ferdigg édema por édema y por n ann intier te „La Usc di Ladins“. Por ne lascè nia ch’ares devëntes mâ tan snel pert dl passè à Christian y le Consëi dla Uniun di Ladins orü les publiché ãiamò n iade dötes adöm.
Les rimes respidlëia le tëmp y la vita frenetica d’al dédaincö. Al é apëna frases intieres da odëi fora. Al é plütosc parores, fraziuns de pinsiers che va sot, mo che pordüsc apëna da gnì pronunziades, ch’al n’un vëgn bele d’atres do cà!
Na buna idea de Christian é inãe stada chëra de passè dis a ti lì dant sües rimes ai jogn dl „Salf protezionè“ da Pidrô, che s’à lascè ispiré dales composiziuns poetiches por fà i dessëgns che ti fej da cornisc te chësc liber. Avisa sciöche les rimes da i dessëgns l’idea de movimënt, de n monn che ne sta mai chit y che va tres plü debota. I dessëgns pordüj da jì sot te n cört tëmp, zënza ch’ai mësses gnì conscidrà n pez alalungia. Sciöche les rimes ési scëmpli, mo impò dij les parores y les figöres fora tröp.
I oress ti sporje a Christian y ai jogn dl „Salf protezionè“ n rengraziamënt sintì por la realisaziun de chësc pice liber y i m’aódi che al pois Ves plajëi sciöche n’opera d’ert che à n so significat, mo che ti comunichëia impò ãiamò a vigni porsona val’ d’ater, n’opera che nes azica a vignun de nos d’atri sentimënc.

ISBN 88-88682-07-04

Ajënda de scora por i mituns dles elementares. Ann de scora 2004/2005

Ince por chësc ann de scora 2004 – 2005 à l’Uniun di Ladins dla Val Badia – cun l’aiüt de scolars y maestri – metü adöm l’ajënda che ti gnarà partida fora a düc i mituns dles elementares. L’ajënda é gnüda abelida cun dessëgns fac da mituns y mitans dla scora elementara de Badia y é deventada plü interessanta dilan ales stories scrites da mituns y mitans dles scores dla valada. Laìte él ince da ciafè rimes y oraziuns da podëi imparè adamënt. Les rimes che va danfora a vigni mëis é gnüdes scrites da Christian Ferdigg d’Al Plan a chël che al ti va n bel dilan.
N dilan particolar ti va a düc i maestri y ai mituns che à daidé mëte adöm l’ajënda!

La dlijia de Sant Antone da Picolin; Gasser Tone (2004)

Do che la dlijia da Picolin dedicada a Sant Antone é gnüda restaurada da pé cina söinsom, à Tone Gasser y la Uniun di Ladins orü dè fora na publicaziun cun tesc y fotografies che tòl en conscideraziun la vita y les opres dl sant y la crëta che la jënt ti à dagnora albü.
La descriziun dla dlijia de sant Antone y les indicaziuns storiches y artistiches tl liber „Kunstdenkmäler Ladiniens“ de Eugen Trapp, publiché l’ann 2003, y implü les informaziuns ciafades diretamënter dal autur é stades n aiüt important por l’autur dl liber. Tröpes spligaziuns prezioses àl ciafè dal restauradù Markus Pescoller tratan l’esecuziun di laûrs.
La publicaziun ô ester n rengraziamënt por i contribuc y por vigni oferta che à impormetü le restaur dla capela y la stampa dl liber.

ISBN 88-88682-06-6

L'educaziun é n ri mistier; Rosa Castlunger (2004)

Do che l’auturia Rosa Castlunger Ellecosta (da Rina) à presentè dan da n per d’agn cun suzès le liber „Le mede te ciasa“ ti mëtera sëgn dant ai leturs n secundo liber de gran atualité che porta le titul „L’educaziun é n ri mistier“. Te chësta publicaziun laôra l’auturia sö le tema relatif al’educaziun di mituns da pici insö cina tl tëmp dla puberté. Rosa Castlunger à dediché süa vita intiera al insegnamënt tla scora elementara y à tl medemo tëmp ince trat sö süa familia. Dal’esperiënza fata te trami i ambiënc de laûr nes trasmëtera n gröm de consëis y prô da mostrè sö olach’ le mistier da eduché é particolarmënter complès y zite. I consëis contignüs te chësc liber é düc orientà ala pratica y ne se perd nia invalgó te val’ teories. Rodunt por chësc devënta la publicaziun de Rosa Castlunger n stromënt pratich y d’ütl por düc i geniturs. Le liber „L’educaziun é n ri mistier“ dè fora dala U.L.V.B. sarà da ciafè tles biblioteches dla Val Badia da otober inant.

Le Lüch di Tiers; Orwell, George. Traduziun tl ladin de Max Castlunger (2004)

I tiers sön n lüch da paur, stüfs da gnì tres ma comanà intoronn dales porsones, se mët a öna da se lascè sö. Do avëi sciuré fora le patrun prôi da mëte sö regoles nöies che se basëia sön n conzet utopistich de parité. Mo defata nàscel na tlassa nöia de burocrac, i porcì, che se mët cun süa astüzia y avidité y cun so egoism - te na manira prepotënta y tiranica - sura düc i atri tiers plü debli de carater y de orentè. I ideai stersc de avalianza y de fraternité anunzià al tëmp dla revoluziun davagnada vëgn insciö tradis un indolater, y sot le govern de Napoliun, le gran porcel ch’é bun da conzentrè sön sè instës döt le podëi y da se gode düc i benefizi dl lüch, röia düc i tiers a messëi soportè i medemi maltratamënc y les medemes privaziuns da denant. La satira ficiosa de Orwell cuntra na sort de totalitarism, ch’à albü te Stalin l’ejëmpl plü da temëi, mët adöm cun na felizité fantastica y cun na gran energia stilistica le “Lüch di Tiers” söla strada dla gran tradiziun libelistica ingleja dl Setcënt.

Cronica dla Val Badia „Sas dla Crusc“ dal 1969 al 2005; auturs desvalis.

Le liber de cronica „Sas dla Crusc“ é na publicaziun che vëgn dada fora dala Uniun di Ladins n iade al ann (por le solit tl mëis de mà) y contëgn informaziuns y fotografies sura döt ci co é sozedü ti paîsc dla Val Badia tratan l’ann da denant. Laprò vëgnel ince reportè en cört l’ativité portada inant da istituziuns, uniuns y assoziaziuns culturales, sportives y politiches!

Le liber röia daimprò ales 400 plates.

Ajëndes de scora por i mituns dles elementares dal ann de scora 2000/2001 al ann 2007/2008

Cianties da dlijia por vigni ocajiun – racoiüda de notes y tesc originai por i cors de dlijia dla Val Badia; auturs desvalis (2003)

La mapa contëgn cotan de cianties cun tesc y notes coiüdes adöm, scrites jö sön computer y stampades dilan al interessamënt dla Uniun di Ladins y dl EPL. Altamo n valgönes cianties é scrites da componisc ladins y é originales sides por ci che reverda le test co ince la melodia. D’atres melodies é gnüdes surantutes da cianties nasciüdes te d’atri lingac y le test é gnü adatè tl ladin. Chësta mapa dess ester n stromënt d’ütl dantadöt por i cors de dlijia, por che ai ais la poscibilité de ciantè composiziuns scrites tl lingaz dla uma tratan les funziuns liturgiches en ocajiun de festes, mo ince ia por döt l’ann.

Döes novënes a onù y por l’interzesciun de Sant Ujöp da Oies; Gasser, Tone (2003)

Lezionar dles domënies y di santus – Ann C; Gasser, Tone y Ploner, Iaco (2003)

Le Lezionar é n liber por le festejamënt dla mëssa dles domënies y di gragn santus dl ann de dlijia. Al contëgn dötes les perts variables che möda da domënia a domënia: les antifones, les oraziuns, les letöres y i salms. Ci che gnô dal 1987 inant cina incö dè inant sön plates lëdies é sëgn finalmënter lié adöm te n bel liber. Al é da s’audè che chësc liber ne vëgnes nia ma adorè te dlijia, mo ch’al röies ince tles mans di leturs y de chi che s’un tol sura dla zelebraziun dla liturgia dla parora. Al é n liber che ne dess nia mancé tles families che tëgn ciamò alalt la parora de Dî y le dé dl Signur.

Saltier – Liber di Salms; Gasser, Tone y Ploner, Iaco (2003)

Le Saltier é le liber dai salms sciöch‘ai vëgn adorà tla liturgia. Al contëgn i salms tla forma scortada sciöch‘ai vëgn y dess gnì ciantà dala comunité tles zelebraziuns liturgiches dles domënies y di santus y de d’atri evënc religiusc. Le saltier é dër de aüt por i cianturs, por i cors de dlijia y por döta la comunité, deache an ciafa laìte le salm de resposta dles domënies y dles festes por i trëi agn de dlijia A, B y C sciöche ince por le recort de cotan de sanc y por d’atri avënc liturgics. Vigni salm à na süa antifona sot a notes cun l’indicaziun dla salmodìa. Nia demanco é le saltier n liber ince dër adatè por la oraziun privata.
Le saltier é gnü presentè dal vësco Wilhelm Egger te na funziun solënala pröma domënia d’Advënt a San Martin l’ann 2003. Simbolicamënter ti à le vësco surandè le liber al rapresentant deleghè de vigni ploania, por che dötes les comunites dla valada se joes dla gran richëza che i salm ti pîta. Le vësco scrî te süa introduziun: „Cun le salmist podunse imparè da perié y crësce tl’oraziun. I salms desleria nosta odüda, deache ai nes mët dan dai edli la storia de Dî cun süa jënt y les ligrëzes y i fistidi de chi che prëia. Nosta oraziun devënta plü ampla y rica tl rengrazié y tl perié.“
Sant Ujöp da Oies dij: „Tl salm de resposta baiunse cun Chël Bel Dî.“

La prozesciun de Jeo; Campei Paul (2003)

La roda dl tëmp – Morins da paur tla val da Lungiarü. Mischì, Giovanni y Clara, Mario (2002)

Le liber contëgn te süa pröma pert na descriziun y documentaziun storica söi morins a ega che majenâ a n tëmp söi rüs da Lungiarü. Tla pert mesana vëgnel documentè cun fotografies la situaziun atuala di tröc morins ciamò esistënc a Lungiarü y mostrè sö sciöche chësc patrimone cultural é söl tru da sparì col passè di agn. L’ultim capitul dl liber contëgn dessëgns a corusc olache al vëgn splighé les singoles pertes tecniches, so funzionamënt y süa manutenziun. La „Roda dl tëmp“ mostra sö l’importanza che i morins da paura â a n tëmp por nosc raiun y inviëia a valorisé y conservè chisc ogec de nosta culltura materiala.

Le liber é lié cun n cuertl stare, contëgn 192 plates.

Le gabian Jonathan Livingston; Bach, Richard. Traduziun tl ladin de Max Castlunger cun dessëgns originai de Manuel Moling (2001)

N liber tan pice pîta dainré tan de ocajiuns de riflesciun, tan de oportunitês da se archité a ponsè dô sura cosses che nes passa sceno dlungia ia zënza lascè na merscia. La storia é scëmpla: i protagonisc é i gabians, plü o manco düc anfat, mo cun na sora ezeziun: Jonathan Livingston.
Por la majera pert di gabians é mâ le mangé ci che cunta tla vita y nia le jorè. Porchël se destaca le gabian Jonathan dala schira de gabians de chëra ch’ al fajô pert, y impara da jorè te na forma perfeta y artistica, mâ por le plajëi da jorè y nia – sciöche valgügn podess se ponsè – por se chirì val’ da mangé. Da chëstes valgönes risses pòn bele capì che Jonathan é le simbol de chi ch’ à le coraje da jì do süa strada, do sü ideai, al’archirida dla liberté, ne se lascian nia condizioné dales critiches dla jënt y dai iudizi dla sozieté. Le gabian Jonathan ó fà les cosse indortöra, cun cosciënza y sentimënt, zënza se lascè trà ia y ca dales usanzes di atri, dala mentalité di compagns o dai consëis di geniturs. Jonathan va cuntra l’insegnamënt de so pere y dl gabian plü vedl, y al vëgn porchël metü sö na pert, lascè su. Mo süa preocupaziun é che i atri gabians ne sënt nia la vöia da imparè da jorè damì o le dejider de vire sensaziuns nöies. Ai pënsa mâ tres al mangé ...
Da lì le liber de Jonathan Livingston pòn “fà esperiënza da jorè, porvè fora l’inciurnimënt dl’altëza, la bela sensaziun dl’aria nëta y frësca, dl corp che ti và do ala orentè plü sota ch’é te vignun de nos. An pò porvè fora ci ch’al ó dì la liberté!”

Les ciampanes; Charles Dickens. Traduziun tl ladin de Werner Pescosta cun dessëgns originai de Roberta Sottara (2001)

CD – Tëmp da Nadè – Cianties da Nadè metüdes adöm y ciantades da cors, ciantauturs y grups musicai dla Val Badia; auturs desvalis (2001)

La prozesciun de Jeo; Campei, Paul (2000)

Forum – foliet di studënc universitars (otava ediziun); auturs desvalis (1999)

Forum – foliet di studënc universitars (setima ediziun); auturs desvalis (1998)

Uniun Ladins Val Badia – 50 agn d’ativité; Frenner, Maria / Videsott, Paul / auturs desvalis (1998)

Na ciantia da Nadè; Charles Dickens. Traduziun tl ladin de Werner Pescosta cun dessëgns originai de Katja Mussner (1997)

Forum – foliet di studënc universitars (sesta ediziun); auturs desvalis (aurì 1997)

La prozesciun de Jeo; Campei Paul (1997)

TRAS Forum culturel, Revista de leteratura y ert IV – DA LA SENSAZION AL SEGN; Grupa Leterara Scurlins (1997)

La cësa dla surices. La ciasa dles sorüces; Mussner, Milva. Traduziun tl badiot de Erika Pitscheider (1996)

TRAS Forum culturel, Revista de leteratura y ert III – AUTRAMENTER; Grupa Leterara Scurlins (1996)

Liber dla familia cristiana (2a Ediziun); Sottara, Franz y Valentin, Daria (1995)

I pitli berbesc dl bosch. I pici bêrbesc dl bosch; Stuflesser, Egon y Kostner-Stuflesser, Valentine (1995)

Glossar por le trilinguism ladin – todësch – talian; Mischì, Giovanni (1995)

TRAS Forum culturel, Revista de leteratura y ert II – STE‘; Grupa Leterara Scurlins (1995)

TRAS Forum culturel, Revista de leteratura y ert I MUDAMENC; Grupa Leterara Scurlins (1994)

La tornedöra; Zardini, Paul (1994)

Danter dlijia y defora – Rimes; Gasser, Tone (1994)

Les plü beles liëndes de Südtirol – Le più belle leggende dell’Alto Adige – Die schönsten Südtiroler Sagen; Casanova, Luca (1993)

Konfrontativ Analytische Untersuchungen zum fehlerhaften Gebrauch der deutschen Präpositionen seitens gadertalischer Schüler; Mischì, Giovanni (1993)

Zacan tla Val Badia – La Val Badia era così – So war es im Gadertal; (2a ediziun); Trebo, Lois (1992)

Ert tla Val Badia – Kunst im Gadertal – Arte in Val Badia; Gruber, Karl (1987)

An cunta che... Liëndes ladines (liber por mituns); Zingerle, Lidia y Maneschg, Emma (1985)

Zacan tla Val Badia – La Val Badia era così – So war es im Gadertal; Trebo, Lois (1983)

Liber dla familia cristiana; Sottara, Franz (1983)

Cumpëda dla jënt otober 1981; auturs desvalis

Ajënda de scora 1979/80 – 1984/85; Uniun Maéstri Ladins

Badia – Paîsc y cüra; Dapunt, Angel (1979)

Pire y Paul (liber por mituns); Busch, Wilhelm. Traduziun de „Max und Moritz“ tl ladin fata da Giuvani Pescollderung (1977)

Conësceste tüa patria ladina; auturs desvalis (1975)

La Val; auturs desvalis (1974)

Sorëdl. Cianties y rimes por i plü pici (liber por mituns); Craffonara, Lois y Ellecosta, Lois (1974)

Cianties y balades ladines (S.a.); Alton, Tita y Trebo, Angelo metüdes en musiga da Fonjo Willeit

Ciantè ladin. Cianties ladines dla Val Badia a 4 usc por côr moscedè; auturs desvalis (1972)

Mareo; auturs desvalis (1971)

Vita y produziun leteraria dl Dr. Professur Jambatista Alton; Castlunger Angela, Pizzinini, Franz, Zingerle Lidia (1970)

Flurina y le vicel salvare (liber por mituns); Baldissera, Pio (1970)

Cianties ladines por cor moscedè; Dapoz, Felix (1969)

L ladin dla Val Badia. Beitrag zu einer Grammatik des Dolomitenladinischen; Alton, Jan Batista (1968)